Sosyal bilimlerle ilişkisi olanlar bilir, en sevdiğimiz kavramlardan biri “prototip”tir. Prototip, bir gurubun ideal özelliklerinin tümü anlamına gelir. 1  Bu yazıda da geleceğim nokta şudur: Gazanfer Özcan güzel insanların prototipidir!

27 Ocak 1931 doğumlu Saim Gazanfer Özcan, ilkokulu Cihangir Firuzağa İlkokulunda, ortaokulu Beyoğlu Ortaokulu’nda ve liseyi Vefa Lisesi’nde tamamlamıştır. Tiyatroya ilk adımını lise döneminde Hisse-i Şayia adlı oyunda Bican Efendi rolü ile atmıştır. 1955’te komedi tiyatrosunda oynanan Mahallenin Romanı oyunu Özcan’ın tiyatro yaşamının dönüm noktası olmuştur. Rahatsızlanan Reşit Gürzap’ın yerine sahneye çıkan Gazanfer Özcan, beğenilince kadroya dahil edilmiştir. 1962’ye kadar hem çocuk tiyatrosunda hem de yetişkin oyunlarında rol almış; 1962’de Gönül Ülkü ile evlenince Gönül Ülkü-Gazanfer Özcan Tiyatrosunu kurmuştur.2

Canlandırılan pek çok rolün, sahnelenen onlarca oyunun, kazandırılan pek çok oyuncunun, ortaya konulan bir geleneğin babasıdır Gazanfer Özcan. Oyuncu, Ali Nuri Türkoğlu şöyle anlatır onu:

“Usta-çırak ilişkisi… Edep nedir, adap nedir, oturup kalkmak nedir, kendisinden çok fazla şey öğrendim. (…) Müthiş eğlenceli, esprili biri; ama son derece disiplinliydi. (…) Şeker gibi bir adam, müthiş bir adam. Fakat işin adabını, edebini, usta çırak ilişkisini, büyüğünün yanında nasıl davranılacağını, benden bir gün evvel sahneye çıkmış insana neden ustam demem gerektiğini öğrendim.” 3

Özcan’ın Türk Tiyatrosuna belki de en büyük katkısını ise yakın arkadaşı Erol Günaydın, tek cümleyle şu şekilde ifade eder: “Türk Tiyatrosu Gazanfer Özcan’dan doğallık öğrendi.” 4

“Sevmedim sinemayı. ‘Oraya bak’ diyorlar. Nereye bakıyorsun?” 5 diyen Gazanfer Özcan’ın oynadığı ilk sinema filmi, 1952 yılında İngiliz Kemal Lawrence’a Karşı isimli filmdir. 50’li ve 60’lı yıllarda pek çok sinemada da oynamış ancak bu yılların ardından sinemaya uzun bir ara vermiştir. 1992’de Burnumu Keser Misiniz filminde rol alan Özcan’ın beyaz perdeye asıl dönüşü, 2000 yılında çevrilen Komser Şekspir ile gerçekleşmiştir. 6

Gazanfer Özcan, tiyatro ve sinemanın yanı sıra, pek çok dizide de rol almıştır. TRT’de 1983-2002 yılları arasında yayınlanan Kuruntu Ailesi adlı dizide Hüsnü Kuruntu rolünü canlandırmıştır. 7 En akılda kalan dizi performanslarından bir diğeri de Avrupa Yakası isimli dizide canlandırdığı Tahsin Bey rolüdür. Bu rol, ne yazık ki, Gazanfer Özcan’ın son rolü olmuştur. Kronik akciğer rahatsızlığı ve damar tıkanıklığı nedeniyle yatırıldığı hastanede 17 Şubat 2009’da hayatını kaybetmiştir. 8

Gazanfer Özcan, onu bilen, herhangi bir mecrada izleyen herkes için yakın bir tanıdıktır aslında. Gülse Birsel, çocukluğuna sahneden ve ekrandan değen Gazanfer Özcan’ı anlatırken, o yıllara dair yaşantısından şöyle söz ediyor: “Evde Gazanfer Özcan’dan dev hayranlıkla ama ‘Gazanfer’ diye ismiyle bahsediliyor. Amcam filan gibi.” 9 Biz, bir sonraki kuşak için ise sanırım “baba” gibi daha çok Özcan. Özellikle sinema ve dizilerde “aile babası” rolünü öyle güzel, öyle doğal canlandırmıştır ki, aile babası kavramını düşündüğümüzde, kendi babalarımızdan sonra aklımıza ilk gelen figür haline dönüşmüştür. Biz, milyonlarca çocuk ve genç, aynı babanın çocukları, aynı dedenin torunları gibi tek bir kucaktan, aynı sevgiyle bakarız ona. Fulya Ündüz ise Gazanfer Özcan’ın kızı olmayı şöyle anlatır:

“Gazanfer Özcan’ın kızı olmak… Dünyanın en güzel şeyi. Gurur… O olmasaydı ben sahneye çıkamazdım. (…) Çok küçük yaşta, annemle babam ayrıldığı için ayrıldım babamdan. Sonra uzun süre yabancı okulda yatılı okudum. Pek göremedi. Sonra ne yapsın, baktı olmayacak, kaçacağım. İki dil biliyorum, başka mesleğe kayıyorum. Şu hastalandı, bu hastalandı diye beni yanına aldı. Adamcağız kızına doyamadığı için yanına aldı. (…) En büyük ödül babamdı.  Babamı çok gördüm. Yetti mi? Hayır. Yetmedi. Allah kimseyi babasız bırakmasın.  Adı büyük usta da olsa, Gazanfer Özcan da olsa büyük bir tiyatrocu da olsa baba, baba…” 10

Yani dememiz o ki: Sanatı, sanatçılığı, kişiliği; babalığı, ustalığı, insanlığı… Güzel insandır vesselam, güzel insanların prototipidir Gazanfer Özcan.

Peki, güzel insanları kim sevmez?

Kurduğu tiyatronun vergi borcu, eşi Gönül Ülkü’nün hastalığı döneminde katlanarak 500 bine ulaşınca 11, 1998 yılında “devlet sanatçısı” unvanını almış olan Gazanfer Özcan12 bu borcu ödemek adına, hayatının son anına kadar çalışmak zorunda kalmıştır. Durumunu şöyle açıklar:

“78 yaşında hâlâ çalışıyorum, mecburum, kazandığım parayı komple tiyatronun vergi borcuna yatırıyorum. Eşime, dostuma, çocuklarıma karşı hep rol yapıyorum; neşeli görünmeye gayret ediyorum. Hayatım boyunca Anadolu’yu karış karış gezdim, yurtdışında devletimi milletimi temsil ettim, borcum nedeniyle seyahat yasağı kondu, oğlumuz İngiltere’de, gidip göremiyoruz. Çok ağır geliyor… Büyük üzüntü içindeyim, yaşımız da kemale erdi, vaktimiz yaklaşıyor, bu gidişle öbür tarafta rahat edeceğiz.” 13

Evet efendim, güzel insanları yalnızca biri sevmez!  Bu ülkedeki güzel amcalar, babalar, dedeler, ablalar, anneler, teyzeler yalnızca onun tarafından hiç mi hiç sevilmez. Güzel ülkemizde, güzel insan olmanın kaçınılmaz bir sonucu hatta bir parçası gibidir onun sevgisizliği, ne yazık ki.  Bu çıkmazı aşmanın tek yolu ise ezelden beri bellidir: O sevmedikçe biz daha çok seveceğiz. O unutturmaya çalıştıkça, biz daha çok hatırlatacağız.

Okan Bayülgen’in imzasını taşıyan şu son cümle ile de bitirelim yazıyı:

“Gazanfer Özcan 27 Ocak 1931’de doğdu. Ve aslında kimseye beş kuruş borcu olmadan hayatını kaybetti.” 14 

Güzel uyu, güzel insan…

Kaynakça:

  1. Tajfel, H., & Turner, J. C. (1979). An integrative theory of intergroup conflicit. In G. Austin, & S. Worchel (Eds.), The social psychology of intergroup relations (pp. 33-47), Monterey, CA: Brooks/Cole. https://www.researchgate.net/publication/226768898_An_Integrative_Theory_of_Intergroup_Conflict
  2. Gazanfer Özcan, Vikipedi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Gazanfer_%C3%96zcan
  3. Esenler Kültür, Vefatının 7. Yılında Gazanfer Özcan’ı Anma Programı, 2016 https://www.youtube.com/watch?v=uUw46DMJY_E&list=PLf50HnBB9bw21K7I2GBdnjh_2uUcfdukY&index=31
  4. Arşiv Odası: Erol Günaydın Gazanfer Özcan’ı anlatıyor, BBC TÜRKÇE (2009) https://www.youtube.com/watch?v=mIH6H7tcs_E
  1. Okan Bayülgen, Kanal D, Gazanfer Özcan’ın Anısına, https://www.youtube.com/watch?v=i20icNWXE6I
  2. Gazanfer Özcan, Vikipedi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Gazanfer_%C3%96zcan
  3. Kuruntu Ailesi, Vikipedi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Kuruntu_Ailesi
  4. Gazanfer Özcan, Vikipedi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Gazanfer_%C3%96zcan
  5. Birsel, G. (2015), Memleketi Ben Kurtaracağım, Doğan Kitap: İstanbul. http://www.dogankitap.com.tr/kitap/Memleketi+Ben+Kurtaraca%C4%9F%C4%B1m-2094
  6. Gazanfer Özcan Anısına, 2013, https://www.youtube.com/watch?v=eCj0A7yjj74
  7. Arşiv Odası: Erol Günaydın Gazanfer Özcan’ı anlatıyor, 2009 – BBC TÜRKÇE https://www.youtube.com/watch?v=mIH6H7tcs_E
  1. Gazanfer Özcan, Vikipedi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Gazanfer_%C3%96zcan
  2. Özdil, Y. (2009); “Peki, Bizim Ona Borcumuzu Kim Ödeyecek?”, Hürriyet Gazetesi, http://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/11034156.asp?yazarid=249
  3. Okan Bayülgen, Kanal D, Gazanfer Özcan’ın Anısına, https://www.youtube.com/watch?v=i20icNWXE6I

CEVAP VER

Yorumunuzu buraya girebilirsiniz
İsminizi buraya yazın