Seneler seneler evveldi… Televizyonda yayınlanan Sıla adında bir dizi vardı. Bu diziyle birlikte alışverişe çıktığınız her yerde sabit bir ilan görürdünüz.

“Sıla tokası geldi!”

Sıla dizisi bitti, tokası alanların mücevher kutularında kaldı… Hatta şimdi aklıma geldi de bir ara da Berivan dövmesi modası vardı. Sıla tokası iyi mücevher kutularında kaldı; ama Berivan dövmeleri insanların vücudunda kaldı. Neyse, Sıla’dan sonra aradan biraz daha zaman geçti. Bir Aşk-ı Memnu fırtınası esti memlekette, kafayı takacak başka hiçbir şey yokmuş gibi. Bu defa da

“Bihter kolyesi geldi.” şeklinde afişler görmeye başladık. Tabi internet camiasının zıpırları durmadı, son bölümde kendini vurdu diye “Bihter tabancası geldi.” şeklinde afişler hazırlayıp fotoğrafladılar. Belli bir kesim de dizilere bu kadar saplanıp kalmanın karşısında olduklarını bu şekilde belirttiler.

Gene Aşk-ı Memnu dönemiydi. Sosyal medya sitelerinden birinde bir fotoğrafa denk geldim. Bir parfümerinin camına yapıştırılmış bir ilandı ve şu yazıyordu:

“Bihter parfümü geldi!”

Bu ilanı gördüğümde bir durdum. Önce birilerinin zıpırlık peşinde olduğunu düşündüm. Çünkü bir dizide kullanılan bir parfüm nereden bilinebilirdi ki? Televizyonlar bildiğim kadarıyla sadece görmeye ve duymaya yarıyordu. (Bir de beyin yıkamaya!) Bu haberin üzerine güldüm geçtim. Çok durmadım üzerinde. Ama daha sonra çarşıya çıkıp tesadüfen önünden geçtiğim bir parfümeriye giren müşterinin satıcı hanımefendiye “Afedersiniz siz de Bihter’in parfümü var mı acaba?”diye sorduğuna bizzat şahit olunca kızdım. Yahu, Halid Ziya’nın Aşk-ı Memnu’su sizde var mı diye bir kitapçıya girilip de bu kadar çok sorulmuyor yani…

Bugünlerde bir internet sitesinde dolaşırken “Çalıkuşu Parfümü” diye bir şey gördüm. Dedim herhalde Fahriye Evcen’in dizide kullandığı parfümü şimdi de piyasaya sürdüler. Çünkü hem üreticiler hem de satıcılar bu işten çok güzel kazanç elde ediyorlar. Biraz işi bilen üretici pat diye bir Çalıkuşu Parfümü çıkarmış olabilirdi…

Değilmiş…

Çalıkuşu parfümü benim tam düşündüğümün aksine diziden tamamen bağımsız olarak oluşturulmuş bir şeymiş. Şimdi gelelim oraya.

Çalıkuşu romanı ilk yayımlandığı zaman memleketi kasıp kavurmuş; insanlar çocuklarının isimlerini Feride koymuş; memleketin durumunun farkında olan bir avuç aydın aileden yetişen genç kızlar öğretmen olup idealleri uğruna Anadolu’ya gidip yeni Ferideler yetiştirmek derdine düşmüşlerdi. İşte o günlerde bizden çok daha önce Avrupa’da moda olan bir şeygelip Türkiye toprakları üzerinde ilk olarak Çalıkuşu romanını bulmuştu.

Avrupa’da parfümeri uzmanları okuyup beğendikleri romanlar ve şiirlerden sonra düşünüp o karakterlere, o konuya, o duyguya uygun olarak birer parfüm hazırlayıp piyasaya sürüyorlardı. Biz şimdi Bihter kolyesi alıyoruz televizyondan gördük diye; onlar da o zamanlar okudukları eserlerin parfümlerini alıyorlarmış.

Avrupa’da başarılı tiyatroların, operaların, romanların konularına ya da genellikle karakterlerinin verdiği ilhamlarla ortaya çıkan parfümler, kozmetolojinin Avrupa’da yaygınlık kazandığı tarihlerden beri vardı. Özellikle 20. Yüzyılın ilk çeyreğine verilen La Belle Epoque yani Güzellik Çağı’nda bu durum oldukça yaygındı. Bunların başında Türkiye’ye savaş açan kendi ülkesi Fransa’nın karşısında durup Osmanlı Devleti’nin yanında olan, Milli Mücadele Döneminde Atatürk’ü savunmasıyla ve en çok da Turgut Özakman’ın Şu Çılgın Türkler adlı eserinden adına aşina olduğumuz Claude Farrere’ye ait olan ve 1905 yılındaki Japon-Rus Savaşı’nda yaşanan bir aşkı konu eden La Bataille romanından esinlenerek 1919’da Mitsouko adında bir parfüm üretildi. Puccinin’nin ünlü operalarından olan Turandot’dan yola çıkarak Liu adında bir parfüm aynı üretici firma tarafından üretildi.

1922’de Çalıkuşu yazılıp okurlarıyla buluştuktan sonra toplumda birçok değişiklik gerçekleşti. Birçok genç kız özgürlüğüne düştü, öğretmen olmak istedi, aileler yeni doğan kızlarına Feride ismini verdi. Bunun gibi toplumsal girişimlerin yanı sıra Türk tarihi için önemli bir şey daha oldu. İlk defa bir edebi eser parfüm oldu.

İzmirli koleksiyoner çift Aybala ve Nejat Yentürk, Osmanlı’nın Kozmetik Tarihi üzerine çalışırken buldular Çalıkuşu parfümünü. Aybala Yentürk vermiş olduğu bir röportajda şunları söylemişti parfüm ile ilgili:

“Çalıkuşu parfümü hem Türk edebiyatı hem de Türk parfümcülüğü açısından bir ilk. Avrupa’da örnekleri var ama Anadolu’da ilk kez bir firma, Altunçiçek firması bir eserden ilham alarak parfüm üretiyor.”

Üretilen parfümün maalesef ki kendisini bilemiyoruz. Koleksiyoner Aybala Yentürk dönemden yola çıkarak o yılların özgür kadınları için üretilen Channel No:5’e benzeyebileceğini söylüyor. Channel No:5 tamamen yapay olan aldehit denilen uçucu bir alkol oksit. Yapay kokusundan dolayı da oldukça ağır bir parfüm. Ancak o dönemin modası böyle. Gerçi Feride de kendi dönemi içinde özgür bir kadın gerek aşkıyla, gerek aile içindeki rolüyle, gerek arkadaşlarının arasındaki haliyle. Ama yine de Batı ile Doğu arasındaki “özgür kadın” ayrımının o dönem için büyük farklar yarattığını düşünürsek kokusu bence Channel No:5’e benzemiyordur. Bence Çalıkuşu’nun yabani hallerine uygun olarak odunsu bir koku olabilirdi ya da bunun tam tersi olarak gül be şekerli…

Kokusunu ya da ortaya çıkışını bir kenara koyarsak Çalıkuşu parfümü dünya kozmetik tarihi açısından da başlı başına büyük bir öneme sahip. Çünkü bu parfüm, kokusundan ziyade sunumu açısından birebir romanla ilişkilidir. Kitap şeklinde bir kutusu ve kutunun kapak bölümünde de Osmanlıca harflerle kitabın en sonundan bir alıntı vardır:

“Feride bütün vücudu titreyerek ayaklarının ucunda yükseldi. Genç adamı omuzlarından çekti. Vücudunun bütün kanı dudaklarında toplanmış, boynunu uzattı.”

Bir parfüm düşünüldüğü zaman çok da güzel ve manidar bir alıntıyla kullanıcısına sunulur Çalıkuşu.

Kitap okuyucusuyla buluşalı tam 94 yıl oldu. 94 yıldan beri Çalıkuşu öncelikle romanıyla en çok okunan ve en çok beğenilen romanlar arasında yer alıyor; sonra dizi ve film uyarlamalarıyla reyting listelerinde iyi yerlere yükseliyor; ancak parfümüyle de hala daha tek olma özelliğini elinde tutuyor…

CEVAP VER

Yorumunuzu buraya girebilirsiniz
İsminizi buraya yazın