Erkek egemen bir edebiyattır Divan Edebiyatı. Gerek  kültürel gerek siyasi şartlardan kadın etken değil edilgen olmuştur. Şiirler kadınlara(!) yazılmış ama kadınlar şiir yazınca alay konusuna dönüşmüş. Bugün Divan Şiiri’nde tespit edebildiğimiz 46 kadın şair bulunmakta. Çoğunun ortak özelliği makam – mevki sahibi bir ailede yetişmeleridir. Kiminin babası kazasker kiminin eşi kadı gibi gibi.  Kimi ailesinden şairlik yolunda destek almış kimi de eşinin kıskançlıklarına maruz kalmış. Bu kıskançlıklara örnek olarak Ahmed Rasim, “Muharrir, Şair, Edip” adlı kitabında … “Nezahati hulk ve nezaketi hali cümleye malum olan merhume Nigar Hanım’ın bir gazelini, bîedep bir nevreste o kadar çirkin bir tarzda tahmis etmiş idi ki, (Andelîb) merhum kaşlarını çatarak güya bakacak okuyacak imiş gibi elinden aldı, yırtıp suratına fırlattı” diye anlatır.

Yaşadıkları dönemde kadınların sosyal hayatta yer almaları pek mümkün değildi. Sosyal hayatta yer alabilmeleri için yüksek zümreye mensup olmaları gerekiyordu. Bu yüzden ilk kadın şairlerimiz eşlerinin ya da babalarının hatta abilerinin isimlerini ve makamlarını kullanarak var olmaya çalışmışlardır.

“Pinhân olacak hâk-i siyâh içre bu cismim

Hâtırda bile kalmayacak belki de ismim “ diyen Nigar Hanım‘ı haksız çıkarmak için 8 Mart ‘ta anmak yerinde olacaktır. Şu ana kadar tespit edilmiş  46 Kadın şaire dair bilgi edinmek isteyenler Murat Uraz’ın Kadın Şair ve Muharrirlerimiz, Taha Torosun Türk Kadın Şairleri eserlerinden faydalanabilir.

  1. Zeynep Hanım 15.YY: Amasyalı Zeynep Hatun olarak da bilinir. Kadı eşi ve kadı kızıdır. Arapça ve Farça bilir. Müzik,dil ve edebiyat eğitimi almıştır. Divanı vardır.
  2. Mihri Hanım: Şair Belayi’nin kızıdır. Arapça ve Farsça bilir. Divanı 1967 yılında Moskova’da bulunmuştur. 460 beyitlik mesnevisi vardır.  Mezarı Amasya’da Halveti Şeyhi olan dedesinin yanındadır.
  3. Ayşe Hubba Hatun: 3. Murad’ın nedimesidir. Cemşid ü Hurşid mesnevisi vardır. Mezarı Eyüp’tedir.
  4. Tuti Kadın: Şair Baki’nin eşi ve Kanuni Sultan Süleyman’ın nedimesidir.
  5. Nisayi: Şehzade Mustafa için yazdığı mersiyeleri Süleymaniye Kütüphanesi’nde bulunmaktadır.
  6. Sıdki Hanım: IV. Mehmet dönemi ulemalarından Kametizade Mehmed Efendi’nin kızıdır. Aynı zamanda kız kardeşi şair Faize Fatma Bayrami’dir. Divan dışında Mecmuatü’l Ahyar ve Gencine-i Envar isimli eserleri mevcuttur.
  7. Fatma Ani Hatun: Hattat olan Fatma Hatun “Hace-i Zenan” yani “kadınların hocası” olarak bilinir. İki gazeline ulaşabildiğimiz Divan tertip etmiştir.
  8. Fıtnat Zubeyde: Babası,dedesi,amcası ve kardeşi şairdir. İstanbul ve Mısır’da basılmış divanı vardır.
  9. Leyla Hanım: Mevlevi şairi Leyla Hanım Kazasker Moralizade Hamid Bey’in kızı ve Keçecizade İzzet Molla’nın yeğenidir. İstanbul’da basılmış bir divanı vardır. Mezarı Galata Mevlevihanesi’ndedir.
  10. Şeref Hanım: Şair bir aileden gelen Mevlevi şairidir. İki kez basılmış divanı elimizdedir. Mezarı Yenikapı Mevlevihanesi’ndedir.
  11. Sırri Hanım: Arapça ve Farsça bilir.Kadiri tarikatının şairlerindendir. Bir divanı olan Sırri Hanım Diyarbakır’da doğmuş,mezarı Ortakçılar semtinde Kadiri Dergahı’ndadır.
  12. Fatma Aliye Hanım: Aslında bu listede en şanslı olan kadındır. Babası Tanzimat döneminin önemli devlet adamlarından tarihçi Cevdet Paşa’dır. Ahmet Mithat Efendi’den ders almıştır. Fransızca bilir. Romanları ve tercümeleri vardır. En bilinen eseri Udi’dir. Hakkında Sel Yayınlarından çıkmış Ahmet Mithat Efendi’nin hatıralarından oluşan “Fatma Aliye Hanım : Bir Osmanlı Kadın Yazarın Doğuşu” adlı kitap bulunmaktadır.
  13. Fıtnat Hanım: Arapça ve Farsça bilen aynı zamanda hattat olan Fıtnam Hanım, iyi bir aileden gelmektedir. Divanı basılmamıştır.
  14. Nakiye Hanım: Sanatla ilgilenen bir aileden gelir. Darü’l Müallimat’ta tarih ve Farsça öğretmenliği geçmişi vardır. Sözlük çalışması olan Lügat-ı Farisiye dışında Namık Kemal’in Zavallı Çocuk isimli eserini Farsça’ya tercüme etmiştir.
  15. Leyla Saz Hanım: Doktor kızı ve paşa eşidir. I. Abdülmecid’in kızı Münire Hanım’ın nedimesidir. Aynı zamanda müzik eğitimini hem alaturka hem de batı müziği alanında yapmıştır. Paris’te 1925 yılında basılmış Türkçe’ye 1928 yılında tercüme edilmiş Le Harem İmperial eseri Almanca ve Çekçe olarak  yayımlanmıştır.
  16. Nigar Hanım: Macar Osman Paşa’nın kızıdır. Eşinden gördüğü kötü muamele sebebiyle boşanmıştır. –O devir için büyük bir olay- Kadıköy Fransız mektebinden mezun olur. Arapça ve Farsça dışında;Almanca,Rumca ve Fransızca bilir. Bu yönüyle çağdaşı kadınlar arasından sıyrılır. Şiirleri,düzyazıları ve tercümeleri vardır.
  17. Mihrünnisa: Makber şairi Abdülhak Hamid Tarhan’ın kız kardeşidir. Divan şiiri geleneği ile yetişmiş;Tanzimat sonrası gelişen edebiyata ilgi duymuştur.
  18. Yaşar Nezihe (Bükülmez ): Osmanlı Dönemi kadın şairlerinden Yaşar Nezihe, eserlerinin içeriği ve hayat hikayesiyle önemli isimler arasındadır. 1 Mayıs İşçi ve Emekçiler Bayramı için şiir yazan ilk ve tek kadın şairdir. Eserlerinde yoksulluğu ve zorlu çocukluk yıllarını işlemiştir. İlk sosyalist kadın şair olarak da tanınır.

CEVAP VER

Yorumunuzu buraya girebilirsiniz
İsminizi buraya yazın